არჩილ გამზარდია - ქართულ პოლიტიკაში კონკურენციისა და თანამშრომლობის ეთიკური ჩარჩო არ არსებობს

Front News-თან ინტერვიუში პოლიტიკური ფილოსოფიის დოქტორი არჩილ გამზარდია აანალიზებს ქართულ პოლიტიკურ ველზე მიმდინარე დინამიკას - ოპოზიციური გაერთიანებების სიმყიფეს, „ნაციონალურ მოძრაობასთან“ აფილირების კომპლექსებსა და ხელისუფლების სტრატეგიას. ექსპერტი საუბრობს პოლიტიკური კულტურის დეფიციტსა და იმ „საკანონმდებლო მარაგებზე“, რომელთაც მმართველი გუნდი ოპოზიციური რეიტინგების შესაძლო ზრდის შესაკავებლად ამზადებს. ინტერვიუში ასევე განხილულია სუსის მიერ ანალიტიკოსების გამოკითხვაზე დაბარების ფაქტები, რაც, გამზარდიას შეფასებით, არა ინფორმაციის მიღების რეალურ სურვილს, არამედ კრიტიკული აზრის შეზღუდვის მცდელობას უფრო ჰგავს.

- როგორ აფასებთ 9 პარტიის ალიანსს, რომელთა შორის პირველი ბზარები უკვე გამოჩნდა? თამარ ჩერგოლეიშვილის და პეტრე ცისკარიშვილის საჯარო დაპირისპირების შემდეგ ხელისუფლებას მიეცა საბაბი, რომ ოპოზიციის უუნარობასა და მსგავსი გაერთიანებების აბსურდულობაზე ისაუბროს. როგორ აფასებთ ამ ალიანსს?

- მსგავსი ტიპის გაერთიანებებს თეორიულ დონეზეც კი ნეგატიურად ვუყურებ. თუმცა დადებითად ვუყურებ იმ შესაძლებლობებს, რომ მსგავსი ტიპის გაერთიანებებში იქნებ ოდესმე გარკვეული პოლიტიკური ურთიერთობების კულტურა ჩამოყალიბდეს. ჩვენთან არ არსებობს კონკურენციისა და თანამშრომლობის ჩარჩო. აბსოლუტურად ქაოტურად ურთიერთობენ პოლიტიკური სუბიექტები ერთმანეთთან და არ გაგვაჩნია არანაირი პოლიტიკური კონკურენციის ეთიკური ჩარჩო. სინამდვილეში ეს ხშირად არის ხოლმე მნიშვნელოვანი ფაქტორი ნებისმიერი პოლიტიკური ქმედების. თუ ამ ალიანსში შეიძლება გაჩნდეს კონკურენტული ჩარჩო და ეთიკა, დადებითად ვუყურებ. მართალია, სხვა ჯერზე არც ერთხელ არ მომხდარა მსგავსი რამ, თუმცა ყოველ ჯერზე მაინც ამ მოლოდინით ვარ. აი, ამ დაპირისპირების დროს ნამდვილად კარგი პრეცედენტი შეიქმნა, როცა ეს გამწვავება კი არ გაგრძელდა, არამედ ჩაიკეტა. ეს იშვიათი შემთხვევაა. შესაძლოა, პოლიტიკური სუბიექტები ასე ადვილად ვერ მოერივნენ საკუთარ თავს და მერე ერთმანეთს. სხვა მხრივ, ამ გაერთიანებებს სხვა კონტექსტში არც განვიხილავ. ეს არის ჩემთვის იმ შემთხვევაში საინტერესო, თუ ეს პოლიტიკური სუბიექტები ერთი სიის გარშემო დაკომპლექტდებიან. ერთი სავაჭრო ნიშანი უნდა იყოს. ამდენი პარტიის გაერთიანება იდეაში ურთიერთწინააღმდეგობრივია, თუ ერთ პოლიტიკურ ჩარჩოში არ მოექცა.

- თუმცა არ ფიქრობთ, რომ ეს ხელისუფლებას მეტ საბაბს მისცემს იმისთვის, რომ ყველას ერთად „ნაციონალური მოძრაობა“ ეძახოს? რაზეც საუბრობს კიდეც და ამბობს, რომ ეს ის პარტიებია, რომლებიც ადრე ენმ-ს გამოეყვნენ და ისევ უკან ბრუნდებიან. თუკი, როგორც ნაციონალები ამბობენ, მათ სიის ქვეშ გაერთიანდა ყველა, ეს პოლიტიკურად რას შეცვლის? რას მისცემს ჩვენს დღევანდელ პოლიტიკურ ცხოვრებას ისეთს, რაც არ ჰქონდა აქამდე? პირიქით, ხელისუფლებას უფრო მეტ ბერკეტს მისცემს, რათა მათზე, როგორც „ნაციონალურ მოძრაობაზე“, ისე ისაუბროს?

- მოდი ასე დავიწყოთ: უკვე წლები გავიდა და „ნაციონალური მოძრაობის“ რაღაც ნაწილი ამ ხელისუფლებაში და მთავრობაშია. მაშინ, ამ ლოგიკით, საერთოდ ხელისუფლებაც არ შეცვლილა, რადგან უმეტესობა ყოფილი ნაცებისა ამ ხელისუფლებაშია მოკალათებული. ნახევრად ირონიით რომ ვთქვათ, მაგრამ, მეორე მხრივ, სულ ასე რომ არ იყოს, ბევრი ახალი სახე გამოჩნდა ოპოზიციურ ფლანგზე. კი ბატონო, არიან ძველი სახეებიც, მაგრამ ახალიც ბევრი შეემატათ. ეს იმას ნიშნავს, რომ თავის დროზე, რაც ნაციონალებმა ვერ შეძლეს პარტიული დამოუკიდებლობის შექმნით, სწორედ ამ ლოგიკით სხვადასხვა ნაწილებად ენმ დაიშალა. თუკი ეს სივრცე აქაც, თუნდაც ნომინალური დემოკრატიის პირობას შექმნის პარტიულ დონეზე, ესეც საბოლოო ჯამში არ არის ცუდი შესაძლებლობა. მე მგონი, „ქართული ოცნება“ უფრო ხედავს ამ გაერთიანების პერსპექტივას, ვიდრე სხვები. ზოგადად, ქართული პოლიტიკა დაკომპლექსებულია, იმიტომ, რომ შეიძლება რაღაცაში სააკაშვილს დაეთანხმო, შესაძლოა, ივანიშვილსაც. რაღაც დადებითი ფაქტორები ყველას შეიძლება გააჩნდეს, ამიტომ ამის აღიარება უჭირთ ხოლმე, რადგან ემანდ ვიღაცასთან არ აფილირდნენ. ამიტომაც პოლიტიკური ჯგუფები იმიტომ არიან არაადეკვატურები, რომ ოღონდ ვინმესთან თანხვედრაში არ იყვნენ და რამე არ დაბრალდეთ. თავად ოპოზიციაა ერთმანეთთან წინააღმდეგობაში - იქნება ეს წარსულ ხელისუფლებასთან თუ ამჟამინდელთან. ეს კი, რა თქმა უნდა, გარემოს არაადეკვატურს ქმნის.

- როგორ ფიქრობთ, სწორედ ეს კომპლექსები ხომ არ არის გიორგი გახარიას პარტიისა და „ლელოს“ შემთხვევაში, რადგან მათ ამ ალიანსში შესვლაზე უარი განაცხადეს? რა არის მათი გადაწყვეტილების მოტივი?

- არ ვიცი ზუსტად, რა შეიძლება მათ ამოძრავებდეთ, მაგრამ ეს გადაწყვეტილებაც ნორმალურად მიმაჩნია. ზოგადად, მე მომხრე ვარ, რომ პოლიტიკური იდენტობები განვითარდეს. ამიტომ ვარ ფსევდო-ერთიანობების მოწინააღმდეგე ხოლმე. პოლიტიკური იდენტობა რაღაც გარიგების ხარჯზე იმალება ხოლმე. ამიტომ მომხრე ვარ ყოველთვის, რომ სწორედ ეს იდენტობები პოლიტიკურმა ბაზარმა გადაარჩიოს. ამიტომ, თუ ვიღაც ცდილობს, რომ იყოს და თავად შედგეს ინდივიდუალურად, კი ბატონო, იყვნენ. თუ ეს ხალხი თვითგანვითარებას შეძლებს, ესეც შეიძლება იყოს ფაქტორი.

უბრალოდ, აი, ამ ბოლო არჩევნებმა აჩვენა, რომ ეს რესურსები ნაკლებად გააჩნიათ. მერე დადის ეს პოლიტიკური კარტელები რამდენიმე გაერთიანებაზე. ასეთი, მგონი, სამი გვქონდა 2024 წელს. ახლა შეიძლება უფრო დავიწროვდეს ან დარჩეს ისევ რამდენიმე ჯგუფად. მთავარი ფაქტორი ამ ყველაფრის არის არა იმდენად ტექნიკური ხედვა, არამედ პოლიტიკური შინაარსის შექმნა. ჩვენთან გულისხმობენ, რომ პოლიტიკური შინაარსი არ გვექნება, გვექნება მხოლოდ ლოზუნგები და ტექნოკრატიული მიდგომა პერსპექტივებს შექმნის - ხელისუფლება ცუდი გვყავს, ხოლო თუკი ტექნიკურად ინსტიტუციონალურ ჩარჩოს შევქმნით, ამ შემთხვევაში მოვიგებთ. მე ვფიქრობ, რომ ამომრჩეველს საერთოდ სხვა რამ სჭირდება, ვიდრე ტექნიკური ფაქტორები.

- ხელისუფლების განცხადებაზე მინდა გკითხო, სადაც პრემიერმა თქვა, რომ იმ სიის დაკორექტირებას აპირებენ, რომლითაც საკონსტიტუციო სასამართლოში პარტიების აკრძალვის მოთხოვნის განაცხადი შეიტანეს. რას უკავშირებთ პრემიერის ამ განცხადებას და რეალურად აპირებს თუ არა ხელისუფლება ამ გადაწყვეტილების მიღებას? უკვე დიდი ხანია, ეს სია თითქოს თაროზეა შემოდებული...

- მე მგონია, ხელისუფლება ცდილობს წინასწარ მოიმარაგოს, როგორც ზამთარში ნახევარფაბრიკატებს ვიმარაგებთ ხოლმე. მათი მცდელობაა, რომ აი, ამ მარაგის სახით საკანონმდებლო ბერკეტები შექმნან. მიუხედავად იმისა, რომ 2024 წელმა აჩვენა, ოპოზიციის ელექტორატი მწირია, მნიშვნელოვანი ხმები მაინც მიიღეს. ეს იყო არა ოპოზიციის დამსახურება, არამედ ხელისუფლების „დამსახურება“. ანუ ადამიანებს არ უნდოდათ ოპოზიციისთვის ხმა მიეცათ, მაგრამ ხელისუფლებაზე გაბრაზებულებმა წავიდნენ და მაინც მხარი მათ დაუჭირონ. ამიტომ მარაგს იქმნიან, რომ თუკი სადმე რეიტინგში ოპოზიციის წინსვლა გაექცათ, ამ შემთხვევაში შეიძლება ეს ბერკეტი აამოქმედონ. ჯერ შეიძლება სარეველა მიშვებული აქვთ, თუმცა, როგორც კი მიხვდებიან, ხელიდან ეცლებათ, მაშინ ამ ბერკეტს აამოქმედებენ.

- ბოლო დროს ხელისუფლებამ დაკითხვებზე დაიბარა ყველა ის პირი, რომლებმაც ირანის  საქართველოში არსებულ გავლენებზე  ისაუბრეს. ოპოზიციამ ეს დაშინებად და სიტყვის თავისუფლების დევნად შეაფასა. როგორ აფასებთ ამ ქმედებას სუსის მხრიდან? როგორც ხელისუფლება ამბობს, ეს არის ქვეყნის წინააღმდეგ მიმართული საინფორმაციო ომი.

- აქ ცოტა მკაცრი მოსაზრებები მაქვს. ერთის მხრივ, თუკი ისეთი განცხადება კეთდება, რომელიც შეიცავს ისეთ შინაარსს, რომელიც გასათვალისწინებელია... თუკი, მაგალითად, მე რაღაც ვიცი და ხელისუფლებამ არა, ჩემი გამოკითხვის მიზანი სწორედ ამ ინფორმაციის მიღება და გამოყენებაა. ეს არ არის არაჯანსაღი ფაქტორი. წესით, მე არ მჯერა, რომ ხუხაშვილმა ან გამზარდიამ იციან ისეთი რამ, რაც, მაგალითად, ხელისუფლებამ არ იცის. ამიტომ მე რომ მჯეროდეს, რომ ჩვენს ხელისუფლებას ნომინალური დემოკრატიული ინტერესები ამოძრავებდეს, მაშინ ჩავთვლიდი, რომ ეს ნორმალურია და მეტი დამაჯერებლობისთვის უფრო დამატებითი ინფორმაციის მიღება უნდათ. თუმცა, თუ ავიღებთ ხელისუფლების ძალაუფლების ტიპს, ეს უფრო იმას აჩვენებს, რომ მათი მცდელობაა, ადამიანების მოსაზრებას ხელი შეუშალონ, რათა მერე ამან ხელისუფლებას დისკომფორტი არ შეუქმნას. სამწუხაროდ, ამ ჯანსაღი ვარიაციის მიზეზს ჩვენი ხელისუფლების ტიპი არ იძლევა.

ელზა პაპოშვილი